Dünyada ərzaq israfı getdikcə daha çox diqqət çəkən problemlərdən birinə çevrilib. Bir tərəfdə milyonlarla insan gündəlik qida ehtiyacını ödəməkdə çətinlik çəkir, digər tərəfdə isə böyük həcmdə ərzaq istifadə olunmadan tullantıya çevrilir.
BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının 2024-cü il hesabatına əsasən, 2022-ci ildə dünyada 1,05 milyard ton ərzaq tullantıya çevrilib. Bunun 60 faizi ev təsərrüfatlarının, 28 faizi restoran və yeməkxanaların, 12 faizi isə mağazaların payına düşüb.
Hesabata görə, bir nəfər il ərzində evində orta hesabla 79 kiloqram ərzağı tullayır. Bu isə hər gün dünyada ən azı bir milyard yemək payının zibilə atılması deməkdir.
Ərzaq israfının əsas səbəbləri arasında ehtiyacdan artıq alış-veriş, qidaların düzgün saxlanılmaması, yeməklərin normadan çox hazırlanması və vaxtında istifadə edilməməsi dayanır. Bəzən insanlar soyuducuda olan ərzaqların mövcudluğunu unudur, yeni məhsullar alır və əvvəlkilər xarab olaraq tullantıya çevrilir.
Problem yalnız ərzağın itirilməsi ilə məhdudlaşmır. Çünki hər bir məhsulun yetişdirilməsi, hazırlanması, daşınması və saxlanılması üçün su, torpaq, enerji və digər təbii sərvətlərdən istifadə olunur. Ərzaq atıldıqda onun istehsalına sərf edilən bütün bu imkanlar da boşa gedir.
Qida tullantıları ətraf mühitə də təsir göstərir. BMT-nin məlumatına görə, qida itkisi və israfı dünyadakı istixana qazı tullantılarının 8-10 faizini təşkil edir. Xüsusilə zibilxanalarda çürüyən ərzaqlardan ayrılan metan qazı iqlim dəyişikliyini sürətləndirən amillərdən biridir.
Bu problemin qarşısını almaq üçün gündəlik alış-veriş və qidalanma vərdişlərinin dəyişdirilməsi vacibdir. Mütəxəssislər alış-verişdən əvvəl ehtiyacların müəyyənləşdirilməsini, ərzaqların düzgün saxlanılmasını, yeməklərin lazım olan miqdarda hazırlanmasını və soyuducudakı məhsulların vaxtında istifadə edilməsini tövsiyə edirlər.
Bəzi ölkələrdə isə qida israfının azaldılması üçün daha geniş tədbirlər görülür. Yaponiya bu sahədə əldə etdiyi nəticələrlə seçilir. Böyük Britaniyada da ərzaq israfının azaldılması istiqamətində müəyyən irəliləyişlər əldə olunub.
BMT-nin qarşıya qoyduğu məqsədlərdən biri 2030-cu ilədək dünyada qida israfını yarıya endirməkdir. Lakin bu hədəfə çatmaq üçün yalnız ayrı-ayrı insanların səyi kifayət etmir. Dövlətlərin, ərzaq istehsalçılarının, mağazaların və ictimai iaşə müəssisələrinin də bu istiqamətdə birgə çalışması vacibdir.
Ərzaq israfı əslində hər kəsin gündəlik həyatı ilə bağlı olan problemdir. İstifadə edə biləcəyimiz qədər məhsul almaq, qidaları vaxtında istehlak etmək və artıq qalan yeməkləri dəyərləndirmək həm ailə büdcəsinə, həm də təbii sərvətlərin qorunmasına kömək edə bilər.
Şəbnəm Rəhimova
The post Dünyada ərzaq israfı artır: first appeared on Günün Səsi.
