Azərbaycanın qlobal geosiyasətdəki çəkisi artıq klassik diplomatiya çərçivələrinə sığmır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən praqmatik və çoxvektorlu xarici siyasət kursu ölkəmizi Avrasiya məkanında əsas qərarverici qovşaqlardan birinə çevirib.
Noyabrın 12-də Avropa Siyasi Birliyinin Dublində keçirilən Zirvə toplantısı çərçivəsində Azərbaycanla Böyük Britaniya arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə sadəcə növbəti diplomatik protokol deyil; bu sənəd Cənubi Qafqazda formalaşan yeni təhlükəsizlik arxitekturasının və qlobal iqtisadi konfiqurasiyanın məntiqi nəticəsidir.
Britaniya diplomatiyasının Cənubi Qafqaza yanaşması hər zaman mürəkkəb balans oyunlarına əsaslanıb. London regionun hər üç dövləti ilə müxtəlif səviyyəli əlaqələr qursa da, reallıq tam başqadır: regionun iqtisadi lokomotivi, hərbi-siyasi hərəkətverici qüvvəsi və qlobal layihələrin tək ünvanı məhz Azərbaycandır. Böyük Britaniyanın bu coğrafiyada təqib etdiyi beş strateji xətt — enerji təhlükəsizliyi, Orta Dəhlizin təhlükəsiz keçidi, qlobal güclərin maraq balansının tənzimlənməsi, müdafiə sənayesində inteqrasiya və uzunmüddətli iqtisadi mövcudluq birbaşa Bakının yürütdüyü milli maraqlara söykənir. Gürcüstan və Ermənistanla imzalanan sənədlərin hüquqi statusu və siyasi çəkisi ilə Azərbaycanın əldə etdiyi strateji tərəfdaşlıq səviyyəsi tamamilə fərqli geosiyasi çəkilərə malikdir. London Bakını Cənubi Qafqazda sabitliyin, tranzit təhlükəsizliyinin və iqtisadi tərəqqinin yeganə real qarantı kimi qəbul edir.
Dublin görüşündə əldə olunan razılaşmanın mahiyyəti münasibətləri ənənəvi hidrokarbon çərçivəsindən çıxararaq tamamilə yeni texnoloji və təhlükəsizlik müstəvisinə daşıyır. Böyük Britaniyanın Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə verdiyi qəti dəstək, eyni zamanda Vaşinqton razılaşmalarına istinadən davamlı sülh prosesini dəstəkləməsi regiondakı yeni reallıqların Qərbin aparıcı mərkəzləri tərəfindən qeyd-şərtsiz qəbul edildiyini göstərir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvünün bu mövqeyi Azərbaycanın regional siyasətdəki qələbələrini qlobal səviyyədə hüquqi-siyasi leksikona çevirir.
Hərbi və müdafiə sənayesi sahəsində nəzərdə tutulan əməkdaşlıq xüsusi analitik diqqət tələb edir. Azərbaycan Ordusunun modernləşmə prosesinə və hərbi-texnoloji potensialının artırılmasına Qərbin aparıcı hərbi gücünün dəstək verməsi ölkəmizin regiondakı hərbi-strateji üstünlüyünün institusional təsdiqidir. Bu, sadəcə təlimlərin keçirilməsi deyil, Cənubi Qafqazda qüvvələr balansının Bakının xeyrinə qəti şəkildə həll olunduğunun beynəlxalq səviyyədə sənədləşdirilərək rəsmiləşdirilməsidir.
Geoiqtisadi müstəvidə isə Orta Dəhliz amili məsələnin mərkəzində dayanır. Qlobal ticarət yollarının şimal marşrutlarından cənub-qərb istiqamətinə — Azərbaycan üzərindən keçən dəhlizlərə yönəldiyi bir dövrdə, Britaniyanın bu prosesdə aktiv iştirakı ölkəmizin geoiqtisadi çəkisini misilsiz dərəcədə artırır. Bakı artıq sadəcə xammal ixracatçısı deyil, Asiya ilə Avropanı birləşdirən qlobal logistika arteriyasının əsas hərəkətverici qüvvəsidir. BP-nin iştirakı ilə ənənəvi energetikadan yaşıl enerjiyə keçid, bərpa olunan mənbələrin inkişafı və maliyyə-infrastruktur layihələri bu tərəfdaşlığın gələcək onilliklərə hesablandığını ortaya qoyur.
Süni intellekt, rəqəmsal texnologiyalar və innovasiya sahəsində atılan addımlar isə göstərir ki, Azərbaycanın iqtisadi modeli intellektual kapitala əsaslanan tamamilə yeni mərhələyə qədəm qoyur. Ölkə başçısının müəyyənləşdirdiyi bu strateji hədəflər qlobal dəyişikliklərə qabaqlayıcı reaksiya vermək qabiliyyətinin bariz nümunəsidir.
Böyük Britaniya kimi qlobal maliyyə və siyasi mərkəzlə bu səviyyədə strateji tərəfdaşlıq qurmaq Azərbaycanın xarici siyasətində heç bir kənar təsirə qapılmadan, milli maraqlara tam cavab verən müstəqil kursun təntənəsidir. Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli liderliyi sayəsində əldə olunan bu uğur Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyini sarsılmaz, gələcəyini isə tam təminatlı edir.
Əli Səfərli,
NOCOMMENT.az
